Phần nguyên âm A E I O U

"Bé Học Bảng Chữ Cái" là tập đầu trong loạt bài hát học bảng chữ cái của Dontopia. Trong bài, người anh tên Anh Hai dạy voi con Đôn mười hai nguyên âm tiếng Việt — A, Ă, Â, E, Ê, I, Y, O, Ô, Ơ, U, Ư — qua những hình ảnh gần gũi và một giai điệu dễ thuộc.

Trong cách dạy đánh vần truyền thống của tiếng Việt, trẻ làm quen với nguyên âm và thanh điệu khá sớm, rồi mới ghép dần với phụ âm để thành tiếng. Bắt đầu bằng nguyên âm, theo nghĩa đó, là đi theo đúng cấu trúc của chính ngôn ngữ.

Sáu dấu thanh: Thanh điệu cũng được nhắc đến trong bài

Tiếng Việt là ngôn ngữ có thanh điệu. Cùng một nguyên âm, đổi dấu là đổi nghĩa: ma, mà, má, mả, mã, mạ là sáu từ khác nhau. Với người học, phân biệt sáu thanh — ngang, huyền, sắc, hỏi, ngã, nặng — là một trong những việc khó và đặc trưng nhất.

Đây là chỗ âm nhạc có lợi thế tự nhiên. Thanh điệu trong tiếng Việt vốn là sự lên xuống của cao độ, mà cao độ lại chính là chất liệu của giai điệu. Khi sáu dấu của chữ A được hát lên (A À Á Ả Ã Ạ), tai trẻ nghe được sự khác nhau giữa các thanh rõ hơn nhiều so với khi chỉ nhìn dấu trên giấy. Trẻ chưa cần gọi tên "thanh hỏi" hay "thanh ngã", nhưng đã bắt đầu nghe ra chúng khác nhau — và nghe ra sự khác biệt là bước đầu của việc đọc đúng sau này.

Nhớ mặt chữ bằng hình ảnh quen thuộc

Một khó khăn riêng của tiếng Việt là các dấu phụ trên chữ: chữ O, Ô, Ơ nhìn na ná nhau, chỉ khác cái mũ hay cái móc nhỏ. Với trẻ, đây là chi tiết dễ lẫn. O tròn như quả trứng gà, Ô thì đội mũ, Ơ thì đeo nơ; chữ U cong như cái cốc, còn Ư thì "thêm râu". Đây thực ra là một phần tuổi thơ của rất nhiều ngừoi ở thế hệ trước qua bài thơ "Bài ca con chữ" những năm xoá mù chữ 1975.

Khi một khái niệm trừu tượng (hình dạng con chữ) được nối với một hình ảnh quen thuộc, trẻ nhớ lâu hơn nhờ được mã hóa cả bằng lời lẫn bằng hình. Lần sau nhìn thấy cái "mũ" trên đầu chữ, trẻ có điểm tựa để gọi tên nó là Ô.

Bài cũng dành một đoạn cho chỗ hay nhầm kinh điển: i ngắn và y dài. Hai chữ đọc gần giống nhau nhưng viết khác, và việc chỉ ra sự khác biệt sớm giúp trẻ đỡ lẫn về sau.

Trước khi biết đọc, trẻ cần một thứ mà các nhà nghiên cứu gọi là nhận thức âm vị — khả năng nghe ra và phân biệt các âm trong lời nói. Đây là một trong những yếu tố dự báo mạnh nhất cho việc học đọc thành công. Một bài hát xoáy vào âm của từng nguyên âm, vào sự lên xuống của thanh điệu, và dùng nhiều từ láy giàu âm thanh, chính là đang luyện cho trẻ kỹ năng nền đó — một cách tự nhiên, qua tai, trước cả khi trẻ cầm bút.

Vài cách chơi cùng con sau khi nghe bài hát

Chỉ tay vào chữ khi hát. Vừa hát vừa chỉ vào con chữ trên màn hình hoặc trên giấy, để trẻ nối âm thanh với mặt chữ.

Chơi với thanh điệu. Lấy một nguyên âm và đọc qua cả sáu dấu (a, à, á, ả, ã, ạ), hoặc lấy một tiếng quen như "ma" rồi đổi dấu cho trẻ nghe nghĩa thay đổi. Đây là trò vừa vui vừa luyện tai.

Dùng lại hình ảnh trong bài. Khi gặp chữ O, hỏi trẻ "chữ này tròn như cái gì nhỉ?"; thấy chữ Ô thì nhắc "nó đang đội mũ kìa". Nhắc lại liên kết hình ảnh giúp trẻ củng cố trí nhớ.

Chưa cần vội tập viết. Ở giai đoạn này, nhận ra mặt chữ và nghe ra âm quan trọng hơn viết đẹp. Viết có thể đến sau, khi tay trẻ sẵn sàng.

Hy vọng tác phẩm có thể tạo niềm vui cho bé khi học tiếng Việt.

— Dontopia